Carrefour: klanten, werknemers en boeren de klos

 

Carrefour heeft voor een nieuwe sociale mokerslag in ons land gezorgd. 21 winkels worden gesloten, 1672 mensen verliezen hun baan en in hun zog allicht nog vele honderden anderen. Gaat het dan zo slecht met Carrefour? Ondanks marktaandeelverlies realiseerde de groep afgelopen jaar in ons land  meer dan 66 miljoen euro winst. Bovendien profiteerde Carrefour van verschillende fiscale gunstmaatregelen van de Belgische overheid. Het zijn dan ook de grootste aandeelhouders die de wet dicteren: zij eisen een vette ‘return on investement’.

Door David Dessers

Carrefour is ’s werelds tweede grootste distributieketen, na het Amerikaanse Wall-Mart en haar macht en invloed vallen niet te overschatten. De supermarktketen van Franse origine is aanwezig op vier van de vijf continenten, in 2006 werd de duizendste vestiging geopend in China.  Ook in 2009 boekte de internationale groep nog steeds tot 385 miljoen euro winst. Dat was dan wel een stevige terugval, maar dat had vooral te maken met een loodzware herstructureringskost en veel minder met een teruglopend marktaandeel. Hoe je het ook bekijkt, noch in ons land, noch als multinationale groep kan je spreken van een bedrijf in crisis. Meer nog, Carrefour beschikt in België over een zogenaamd coördinatiecentrum. Dat is een soort van boekhoudkundige zetel van een multinationaal bedrijf, waar in ons land een gunstregime rond bestaat en waarbij er quasi geen belastingen worden betaald op winsten. In dat coördinatiecentrum komen de geldstromen van de groep toe en in 2009 betaalde het coördinatiecentrum van Carrefour in Brussel 33.225 euro belastingen op een geregistreerde winst van 381 miljoen euro, oftewel een belastingsvoet van 0,008 procent.

De werknemers van Carrefour voelen zich dan ook het dubbele slachtoffer van een winsthonger van de grote aandeelhouders en van een slecht management op de Belgische markt. Vandaag worden ze weggegooid als gebruikte zakdoekjes en ook de blijvers moeten de broeksriem aantrekken: de lonen worden voor minstens drie jaar bevroren, een aantal afspraken binnen het bedrijf, in verband met verlofregeling etc, worden teruggeschroefd, vertrekkers zullen niet vervangen worden en er wordt in de hypermarkten overgestapt naar een ander paritair comité om de lonen te drukken. Stuk voor stuk maatregelen die nu onmiddellijk snijden aan de kant van de werknemers terwijl  men weet dat de nieuwe wetgeving op de bonussen van topmanagers pas vanaf 2013 van toepassing zal zijn.

Mega-ketens, mega-problemen

De twee grootste distributieketens ter wereld, Wall-Mart en Carrefour, beschikken vandaag over een enorme macht in de wereldwijde voedingssector. Auteur Dirk Barrez schrijft daarover in zijn uitstekende boek “Koe 80 heeft een probleem” hetvolgende: “Meer en meer zijn het Wall-Mart en Carrefour die de lakens uitdelen. Zij beslissen eigenlijk over wat er wordt geproduceerd, waar dat gebeurt en zelfs hoe.” En hij gaat verder in op het voorbeeld van Wall-Mart: “Het is ’s werelds grootste voedselverschaffer, er werken een miljoen negenhonderdduizend mensen en elke week krijgt Wall-Mart honderd zesenzeventig miljoen kooplustigen over de vloer. Grootste verkoopsargument zijn de bodemprijzen die Wall-Mart kan afdwingen door zijn vernietigende aankoopkracht.” Wat volgt is een verhaal over schandalig lage lonen, massaal niet-uitbetaalde overuren wereldwijd en een anti-syndicale opstelling. Maar ook een verhaal van een enorme druk op de leveranciers, waardoor er ook daar een sociale race to the bottom ontstaat en waardoor vooral de prijzen die boeren voor hun grondstoffen krijgen enorm onder druk komen te staan.

De Europese voedselmarkt vertoont dan ook een uitzonderlijke flessenhals. De 600 supermarktketens die de Europese markt controleren, en waarvan Carrefour veruit de grootste is,  vormen de sluis tussen ruim drie miljoen boeren en honderzestig miljoen consumenten. Vandaag zijn er iets meer dan honderd aankopers voor die supermarktketens, iets meer dan 100 sluiswachters dus die bepalen wat erdoor mag en wat niet, maar ook aan welke prijsvoorwaarden natuurlijk. Boeren in Europa zagen de graanprijs sinds de tweede wereldoorlog zes maal kleiner worden, terwijl de consument uiteraard voor afgewerkte producten in de supermarkt steeds meer ging betalen. Terwijl wij in de supermarkt twee maal meer betalen voor onze koffie dan een tijd geleden, worden de koffieboeren in het Zuiden twee maal minder betaald. Waar zit die winst dan verstopt? Voor een stuk bij de verwerkende industrie, maar sinds de opkomst van de mega-distributeurs als Carrefour ook steeds meer bij de distributie. Conclusie? Carrefour toont eens te meer dat binnen de distributiesector een koude en bekkelharde winstlogica van tel is, waarbij werknemers als een vod behandeld worden, maar ook de landbouwers, die uiteindelijk aan de bron liggen van de handel in voedingsproducten worden in feite bestolen door deze machtige mastodonten.

De consument wint?

Misschien is het dan wel de consument die toch nog een graantje meepikt van deze mega-ketens? Het voorbeeld van de koffie spreekt echter boekdelen. De dalende prijs aan de koffieboeren leidt niet tot een voordeel voor de consument, integendeel, die betaalt meer, waardoor de vijf multinationals die meer dan de helft van de koffiemarkt wereldwijd controleren hun winsten de hoogte zien ingaan. Tal van studies zijn er gemaakt rond de relatie tussen de prijs van landbouwgrondstoffen en de uiteindelijke consumentenprijs.  Zo kwam een studie in de VS tot precies dezelfde conclusie: In 2000 kregen de boeren er twintig procent minder voor wat ze produceren in vergelijking met 1970. Maar voor de consumenten geldt de omgekeerde evolutie, zij betalen ruim 35 procent meer.

Daarenboven hebben tal van voedselschandalen tijdens de jongste decennia duidelijk gemaakt dat de liberalisering van de handel in voedingsproducten tot een ziekelijke concurrentie heeft geleid. De kwaliteit schiet er vaak bij in en sinds de jaren 90 rommelt het met de regelmaat van de klok in de voedselketen (dioxinecrisis, hormonenzwendel, varkenspest…).

Laten we vandaag de strijd en de staking van de werknemers van Carrefour tegen afdankingen en voor hun sociale rechten ten volle steunen en deze episode ook aanwenden om een debat te stimuleren rond de organisatie van onze voedseldistributie. Onze jobs, onze boeren, ons voedsel, onze gezondheid… zijn meer waard dan hun winst!

 

 

 

 

Geplaatst in In de media